MUHARREM AYINDA AĞLAR SAZIM - SAZIN ALEVİ KÜLTÜRÜNDEKİ HAFIZAVİ BOYUTLARI

Bu bildirinin amacı sazın Alevi kültüründeki yerini analiz etmeye çalışmaktır. Her ne kadar Alevi kültürünün ve özellikle dini merasimlerin vazgeçilmez bir öğesini oluştursa da, sazın bu kültür içindeki yeri teorik ve bilimsel açıdan yeterince ele alınmamıştır. Konuyla ilgili müzik teorisi açısından bazı çalışmalara rastlansa da kültür bilimleri açısından sazı araştırma konusu yapan yazılar fazla değildir. Dikkate alınmayan teorik yönlerden birisi de sazın hafızavi boyutlarıdır. Sazın bazı kısımlarının Alevi inanç sisteminin bazı öğelerini simgelediği bilinmektedir: örneğin, sazın sapı elifi, yani Tanrıyla Ali’yi simgeler.Yalnız burada simge(lemek) derken ifade edilmek istenen nedir? Ayrıca ‘zakir’ (okuyan, hatırlatan) diye adlandırılan, cem sırasında sazı kullanan insanı nasıl algılayıp anlamak gerekir? Saz ile zakir sadece ‘hatırlatan’ mıdır yoksa hatıranın kendisini mi canlandırırlar (tecessüm)? Saz ile zakirin ‘medyatik’ niteliği nedir? Geçmişi anımsatıp inanç sisteminin öğelerini toplumsal hafızada koruyan pasif bir araç (black box) olmakla mı kalırlar, yoksa sundukları mesajları kendileri mi şekillendirirler? Cem törenine katılan insanlar bu mesajları nasıl algılar - ya da Cem’e katılan topluluk olmasa bir ‘mesaj’dan sözedilebilir mi?