TÜRK KÜLTÜRÜNDE DİNİN MEŞRULAŞTIRICI İŞLEVİNİN ETKİLERİ VE TÜRK SİYASET PRATİĞİNDE DİNİN ARAÇSALLAŞTIRILMASI

Bu bildiri dinin araçsallaştırılmasını çeşitli örneklerle ortaya koymayı hedeflemektedir. Toplumda evlilik, mülk edinme gibi ana konular, güçlü dinsel meşrulaştırma ile desteklenen oldukça kuvvetli sosyal kontrollerle beslenmektedir. Bugün laik hukuk sisteminin geçerli olduğu, dünyevileşmiş oldukları kabul edilen toplumlarda bile evlilik ve mülk edinme, kutsal kurumlar olarak kabul edilirler. Bir başka deyişle, aile ve evlilik, din ile meşru kurumlar haline getirilir. Böylece evlilik, neredeyse evrensel düzlemde kutsallık taşır. Bu durumda denilebilir ki din, aile gibi kurumları meşrulaştırma gücüne sahip bir kurumdur.

Bir insan etkinliği olarak kültürün, toplum katında geçerlilik kazanması için değer haline gelmesi gerekir. Kültürün değer haline gelmesinde dinin meşrulaştırıcı işlevi etkili olur. Kültür, insan yapımı olarak, bir düzen öngörür. Kültürün hedeflediği düzenin sağlanması ve insanlar katında güvenli olması için dinsel meşrulaştırma işlevsel olur.

Din, davranış ve düşüncelerimize, kültürel yaşamımıza kutsallık kazandırmak, bireyin iç dünyasında olup bitenleri, ferdin inanç ve bilinçlerini, bilgi ve tezlerini, toplumsal kurumları, siyasal ve toplumsal düzeni, kültürel hayatı, onlara nihai olarak geçerli ontolojik statüler bahşetmekle, yani onları kutsal ve kozmik referanslar çerçevesine yerleştirmek suretiyle meşrulaştırır; başka bir ifadeyle beşeri açıdan tanımlanan realiteyi, nihai, evrensel ve kutsal bir realiteye bağlayarak sübjektif ve objektif düzlemlerde haklılaştırır.

Weber’in de ortaya koyduğu gibi, din toplumda gücün kullanımını haklı gösterir, açıklar ve rasyonalize eder. İnsan sadece güç ve imtiyaz istemek ve elde etmekle kalmaz; aynı zamanda, bunların kendine bir hak olarak ait olduğu hissini duymak ve kendisinin haklılığı konusunda insanları ikna etmek, o noktada insanlara açıklamalar getirmek de ister. İşte burada din meşrulaştırma işlevi görür.

Bu çalışmada, gerek genel olarak kültür hayatında, gerekse özelde siyaset alanında, dinsel meşrulaştırmanın etkisi, Türk kültürü örneğinde ele alınmaya çalışılmaktadır. Kültür hayatında dinin meşrulaştırıcı işlevinin etkilerini ve siyasal pratikte dinin araçsallaştırılmasının çeşitli örneklerle ortaya konulması amaçlanmaktadır.