Türkiye Kültür Araştırmaları Grubu, 25-27 Ekim 2001 günleri, Antalya’nın Kemer ilçesindeki Grand Göynük (eski Bilkent) Oteli’nde “Kültür ve Modernite” konulu bir sempozyum düzenledi.

Sempozyum, 25 Ekim Perşembe sabahı, T.K.A.G. Başkanı Gönül Pultar (Bilkent Üniversitesi) tarafından açıldı. “Moderniteyi Sorgulamak” başlıklı konuşmasında Pultar, sempozyumun amacının Türk ve Türkiye kültürleri bağlamında modernite ile hesaplaşmak ve konuya disiplinlerarası bir bakışla yeni bir yaklaşım getirmek olduğunu belirtti. Pultar, Türkiye’de modernleşme hareketlerinin kısa bir tarihçesini yaptıktan sonra ülkemiz modernitesi konusunda Türkiye’de ve dışarıda geliştirilen çeşitli eleştirilere değindi. Pultar özellikle dışarıda yapılan kimi eleştirilere atıfla, “yirmi birinci yüzyılın başında, Amerika’dan ya da Avrupa’dan değil de kendi ülkemizin içinden, modernite ne aldı ne verdi, nesnel ve bilimsel olarak, muhasebesini yapabilmemiz gerek” dedi.

Açılış, gazeteci-fotoğrafçı Ergun Çağatay’ın, Almanya’dan Orta Asya’daki çeşitli Türk cumhuriyetlerine, çok geniş bir yelpazeden imgeler sunan “Türkçe Konuşanlar” dia gösterisi ile son buldu.

Sempozyumun “Modernite ve Kültür” başlıklı ilk oturumunda, “Modernite ve Kültür Araştırmaları: Ölçütler ve Yaklaşımlar” başlıklı bildirisinde Himmet Umunç (Hacettepe Üniversitesi), tarihsel ve felsefi bir kavram olan "modernite"nin tanım ve ölçütlerinin belirsiz olduğuna değindi.

“Modernite ve Türkiye Kültürleri” başlıklı oturumda, Tahire Erman (Bilkent Üniversitesi) “Kentin Çeperindeki ‘Modernlik’: ‘Modern Başkent’ Ankara’daki bir Gecekondu Mahallesinin Düşündürdükleri,” Necdet Subaşı (Yüzüncü Yıl Üniversitesi) “Alevi Modernleşmesi,” Mesut Yeğen (O.D.T.Ü.) “Türkiye Modernleşmesi, Vatandaşlık ve Kürt Sorunu” ve Şahinde Canbaz-Yavuz (Gazi Üniversitesi) “Kırım Tatarı Kimliği ve Aidiyet Olgusu” başlıklı bildirilerini sundular. Erman, mekansal kümeleşme sonucu ortaya çıkan cemaat-odaklı yaşantı ile "modern kent" kavramının nasıl bir araya geldiğini irdelerken, Subaşı, Anadolu Aleviliğinin modernleşme sürecinde karşılaştığı soru(n)ları ele aldı. Türkiye Cumhuriyeti'nde vatandaşlık kavramını, anayasalar, yasalar, siyasi parti programları üzerinden tarihsel olarak izleyen Yeğen, modernleşmenin etnik içeriğinin, Cumhuriyet'in vatandaşlık yorumuna yansıma(ma) biçimlerini irdeledi. “Modernite ve Türk Cumhuriyetleri Kültürleri” başlıklı, üçüncü oturumun ilk bildirisi Pınar Akçalı’nın (O.D.T.Ü.) “Modernleşme ve Uluslaşma Sürecinde Orta Asya Türk Cumhuriyetleri” başlıklı bildirisiydi. Uluslaşmanın, modernleşmenin en önemli koşullarından biri olduğu üzerinde duran Akçalı, bölgede ulus-altı ve ulus-üstü kimliklerle, Sovyet politikalarının kimlik oluşturmaktaki rolünü irdeledi. Ardından İbrahim Kalkan (Marmara Üniversitesi) “Kazak Siyasal Düşüncesinin Modernleşmesi ve Kazak Gazetesi (1913-1918)” ve Vahap Taştan (Erciyes Üniversitesi) “Modernite ve Din: Azerbaycan’da Dinî Modernizm ve Türkiye’deki Modernist Akımlarla İlişkisi” başlıklı bildirilerini sundular. Kalkan, Alaş hareketini etrafında toplamış olan, 1989 yılına değin yasaklı bulunan Kazak gazetesinin etkilerini, Taştan ise Azerbaycan’da Batı-dışı (alternatif) modernleşmeyi konu etti.

İkinci günün ilk oturumu “Modernitede ‘Öteki’ Olmak: Batı’da Türk Kültürü” başlığını taşıyordu. Safile Akbal-Usul (Viyana Eyaleti Sağlık Bakanlığı) “Kültür Farklılıklarına Yaklaşımlar: Avusturya Örneği” başlığı altında, Avrupa’da sağlık alanında bir sıfata indirgenen “öteki” üzerinde durdu. Mutlu Binark (Gazi Üniversitesi) “Mavişgözlü Kız16 ve Şarkışlalı Genç-KBH’in Buluşmaları: Danimarka’daki Türk Sohbet Odaları” başlıklı bildirisinde, interetteki etnik sohbet odalarını anlatırken, Rezzan K. Silkü (Ege Üniversitesi) ise, “Bağdat Yollarında Romanında Hürü’nün Kimlik Serüveni ya da Türk Kültüründe Diasporik Açılımlar” başlıklı bildirisinde Güneli Gün’ün romanını, çift dillilik ve çift kültürlülük bağlamında ele aldı.

Beşinci oturum “Kamu Alanında Modernite”de Bahattin Akşit (O.D.T.Ü.) “Sivil Toplum Kuruluşları ve Devlet: 17 Ağustos 1999 Marmara Depreminden Sonraki Bir Yılda Sivil Toplum Kuruluşları-Devlet İlişkileri Konusundaki Yazılı Medya Kültürünün Analizi” başlıklı bildiriyi, aynı üniversiteden öğrencileri Ayşe Serdar ve Bahar Tabakoğlu ile birlikte sundu. “Toplumsal hareketler” adıyla bilinen “tüm sınıfları kesen” olayları kuramsal bir çerçeve önererek anlatan katılımcıları, Andaç Demirtaş ile yaptığı araştırmayı sunan Belma Akşit (Başkent Üniversitesi) izledi. “Modernite ve Polis-Halk İlişkileri: Ankara’da Yapılan Bir Niteliksel Araştırmanın Sonuçları” başlıklı bu bildiri, “halk” ve polisi temsil eden odak grupları ile yapılan görüşmelere dayanıyordu. Oturumun son konuşmacısı Mine Gencel Bek (Ankara Üniversitesi) “Türk Basınında Avrupa Birliği Haberleri ve Türk Kimliği” başlıklı bildirisinde Türkiye’deki “biz”, “Türklük”, İslam, milliyetçilik, Kürt kültürü, erkek-egemen kültür, eşçinselliğin dışlanması gibi anlayışları Avrupa birliğine ilişkin haberler bağlamında ele adlı.

“Modernite ve Toplumsal Cinsiyet” altıncı oturumun başlığıydı. Fahriye Dinçer (Boğaziçi Üniversitesi) “Modernleşme Sürecinde Müslüman Kadınların Sahneye Çıkışı” başlıklı bildirisinde “modern Türk kadını” kimliğini irdelerken, yine aynı üniversiteden Birsen Talay “Cumhuriyet Türkiye’sindeki Modern Kadın Anlayışının 1970’lerde Sosyalist Kadın Hareketine Yansımaları Nelerdir?” başlıklı bildirisinde “kadınlık”, “erkeklik” ve “cinsellik” kavramlarının sosyalist kadınlar tarafından nasıl anlaşıldığının üzerinde durdu. “Modernitenin Kültüre Yansımaları” başlıklı, günün son oturumunda Banu Helvacıoğlu (Bilkent Üniversitesi) “Mekana Sığmayan Ankara’da Mekan Nasıl Yaşanmakta?”, Aytanga Dener (İ.T.Ü) “(1980+20) Sosyal Kültürel Değişmenin Mekansal İzleri,” Oya Paker (Ege Üniversitesi) “Gündelik Bilginin İnşası Bağlamında Sosyal Temsiller Modernlik, Gelenek ve Din” ve Barış Kılıçbay (Gazi Üniversitesi) “Yeni ‘hayalî cemaatler’: İnternet, kültür, alt-kültür” başlıklı bildirilerini sundular. Helvacıoğlu zaman, mekan ve varlık kavramları arasındaki ilişkileri felsefi düzeyde ele alırken, Dener 1980 sonrası kültürel ve mekansal değişimin etkileşimini konu edindi. Paker’in bildirisi, çeşitli odak gruplarındaki tartışmalarda ortaya çıkan gelenek, din, bilim ve modernlikle ilgili düşüncelere dayanıyordu. Kılıçbay ise bilgisayar dolayımlı iletişim ile “demokratik katılım” söyleminin kavramsal/kuramsal çerçevesi üzerinde durdu. Üçüncü ve son gün, 27 Ekim Cumartesi, “Metinlerde Modernite” başlıklı oturumda, şair ve eleştirmen Mustafa Şerif Onaran “Halk Şiiri Geleneğinin Kültür Birikimini Çağdaş Şiire Taşıyan bir Ozan” olarak Ahmet Kutsi Tecer'i anlattı. Hacettepe Üniversitesi'nden Dilek Yalçın'ın “Neler Çeker bu Gönül Söylesem Şikayet Olur!: Türk Kültüründe Bireyselleşme Sürecine Dair Notlar” başlıklı bildirisi, arabesk müzik ve şarkı sözlerini konu ediyordu. “Modernliğin Eşiğinde Kültürel Değişmenin Yazınsal Sorgulanması: Üç Yapıt” başlıklı bildirisinde, aynı üniversiteden Gonca Gökalp-Alpaslan ise, Mina Urgan'ın Bir Dinazorun Anıları, Erendiz Atasü'nün Dağın Öteki Yüzü, ve Ayla Kutlu'nun Emir Bey ve Kızları yapıtlarını ele aldı. Daha sonra “Türk Modernizminin Serüveni: Kültür, Modernite ve Sanat” başlıklı bildirisini sunan Zeynep Yasa Yaman (Hacettepe Üniversitesi) 1930lu yılların başında, kültürün azınlık egemenliğinden çıkartılıp çoğunluğun yararına sunulması politikası uyarınca izlenen gelişmeler üzerinde durdu.

Sempozyumun son oturumu, Gönül Bakay (Beykent Üniversitesi) tarafından yönetilen “Kanat Güner’in Eroin Güncesi: Farklı Yaklaşımlar” başlıklı bir “yuvarlak masa” toplantısıydı. Başkent Üniversitesinden beş yüksek lisans öğrencisi, Nur Özkan Bölükbaşı, Berkem Gürenci, Gülbin Kıranoğlu, Tuna Mutlu ve Pürnur Uçar söz konusu yapıtı değişik açılardan incelediler.

Sempozyuma yurt içinden ve dışından, çoğu çeşitli üniversite ve kuruluşlara mensup, profesöründen öğrencisine, elli civarında katılımcı geldi. Sempozyum, hem konusunun genişliği, hem de kültür araştırmalarının gerektirdiği disiplinlerarasılık ile çokdisiplinlilik sonucu, değişik açılardan yapılan çalışmaların sunulduğu ve değişik görüşlerin dile getirildiği bir forum oldu. Dolayısıyla, kültür ve modernite ilişkisi konusunda belirli, yalınkat, homojen bir sonuç ortaya çıkmadı. Zaten böyle birşey de beklenmiyordu. Öte yandan sempozyum, Almanya’dan Kazakistan’a, Türk ve Türkiye insanının kültürel kimliği ve pratiği üzerine gözler önüne geniş bir panorama serdi.

Bildirilerden bir seçki, Bahattin Akşit, Emine O. İncirlioğlu ve Gönül Pultar tarafından derlenerek yayımlanacaktır.