SİNCAN UYGURLARI ARASINDAKİ ETNİK İLİŞKİLER VE KİMLİK

Doğu Türkistan’daki Türk dili konuşan halklardan Uygurların konumu, Kafkasya ve Orta Asya’daki diğer Türk dilli halklarınkinden çok ayrıdır. Sovyet sisteminin çöküşünden sonra siyasi bağımsızlığına kavuşan Özbek, Kazak, Kırgız, Türkmen ve Azerilerden farklı olarak, Uygurların yaşadığı Sincan bölgesi Çin Halk Cumhuriyeti’nin bölünmez bir parçasıdır. Gene de, tarihleri diğer Türk dilli ve sonradan sosyalist olan halklarınkine bazı benzerlikler gösterir. Onlar da ilk önce yabancıların kolonisi olmuşlar, 1970’lerin sonundan beri reform hareketlerinin başlamasıyla giderek pazar ekonomisine açılmak durumunda kalmışlardır. Çin’in etnik siyaseti her ne kadar esas olarak Sovyet örneğine dayansa da, etnik süreçlerin oluşumunda yerel şartlar ve özellikler de önemli bir rol oynamışlardır. Yakın zamanlardaki çalışmalar, otoriter devletlerin, modern etnik kimliklerin ortaya çıkışı ve belirginleşmesindeki rolünü vurgulamışlardır; ancak tarihi mirasların varlığı gözden kaçırılmamalıdır.

Sosyalizm-öncesi Sincan’daki çokkültürlü toplum yapısının bazı özellikleri vardı: ‘Yabancıların’ o vakitlerde bazı cemaatlerce benimsenme veya dışlanması biçimleri, modern etnik-dinsel kimliklerin geçtiği süreçlerdekinden çok da farklı değildi. İslam ve Türk bağlamlı yakınlarının eşzamanlı olması, cemaatin sınırlarının belirlenmesi için yeterli değildi. Çinli veya diğer etnik gruplarla ve sınırlar ötesinde çatışmalar olduğu kadar, barışçıl birlikte yaşama örnekleri de var idi. Bildirinin savunduğu tez, hem o zaman hem de şimdi kimliklerin sürekli olarak uyarlanabilen çok yönlü vefa bağlarıyla belirlendiğidir. Kültür kavramının kurgu yönünün haddinden fazla vurgulanmasıyla, bilim adamları, bilmeden de olsa, dinsel, dilsel ve yöresel sınırların daha keskin çizilmesine katkıda bulunmaktadırlar.