Mutlu Binark

Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi ve Gazi Üniversitesi İletişim Fakültesi’nin işbirliği ile 17 Ekim 2003 Cuma günü Gazi Üniversitesi İletişim Fakültesi’nin konferans salonunda, 2003 yazında elem bir kaza sonucu yaşamını kaybeden Sadi Konuralp’ın anısına “Sinema ve Televizyon’da Müzik” paneli gerçekleştirildi. Sadi Konuralp (1964-2003) Türkiye’de film müziği alanında öncül akademik çalışmaları gerçekleştiren ve film müziği incelemelerine ciddi katkılarda bulunan bir kişi idi. O’nun anısına gerçekleştirilen ve Seçil Büker (Gazi Ün.) tarafından oturum başkanlığı yapılan bu panele Oğuz Onaran (Ankara Ün.) “Filmde Müzik Kullanımı”, Cem Pekman (Marmara Ün.) “Türk Sinemasında Müzik: Bir Tarihçe Denemesi”, Barış Kılıçbay (Gazi Ün.) “Televizyon ve Müzik”, Kaan Taşbaşı (Marmara ün.) “1990 sonrası Türkiye’de Görüntü ve Müzik Endüstrisi”, Ahmet Gürata (Gazi Ün.) “Sadi Konuralp”ın Film Müziği Çalışmalarına Katkısı” adlı bildirileri ile katıldılar. Bildirilerin ardından “Sadi Konuralp’ın Film Müziği Çalışmalarına İstanbul’dan Tanıklıklar” adlı bir kısa film gösterildi.

İlk konuşmacı olduğu panelde, Onaran “Filmde Müzik Kullanımı” adlı bildirisinde filmde müzik kullanımın işlevlerini ve biçimlerini irdeleyerek, Nuri Bilge Ceylan’ın Uzak filminde müzik kullanımını inceledi. Onaran’ın bildirisi, filmde müzik kullanımının yönetmen tarafından farkındalığının film anlatısının gelişimine ve izleyicinin anlamlandırma pratiğine yaptığı olumlu katkıyı vurguladı. Onaran’ın ardından ikinci bildiriyi sunan Cem Pekman ise Türk Sinemasında ilk sessiz ama müzik döşenmiş film örneklerini tanıtarak, Türk Sinemasında sinema filmlerine son yirmi yıla gelene dek özel müzik bestelenmediğini, stok müziklerin döşendiğini ortaya koydu. Ancak Pekman bildirisinde film müzikleri üretimi alanında geleceğin karamsar olmadığını da belirtti. Ona göre, Türk Sinemasında filme özel müziğin bestelenmesi ya da üretimi yönetmenler tarafından giderek kullanılan ve özel anlamlar yüklenen bir anlatı aracı haline gelmektedir. Panelin üçüncü bildirisinde ise Barış Kılıçbay, televizyonda müzik kullanımını, medya endüstrisi tarafından anlatının son on yılda “görsel estetizasyonu” ve “duygusallaştırımı” eğilimi bağlamında irdeleyerek, iki örneği karşılaştırdı. Bu örnekler, ITN’nin 11 Eylül 2001 olayı için hazırladığı anma belgeseli ile Can Dündar’ın 17 Ağustos 1999 Marmara Depreminin anısına hazırladığı “O Gün” belgesellerinde müzik kullanımı idi. Kılıçbay ayrıca televizyon yayın akışında müziğin yüklendiği işlevleri de ele aldı. Kılıçbay Raymond Williams’ı izleyerek, televizyonda müzik kullanımının tüm akış bazında ele alınması gerektiğini öne sürdü.

Panelin dördüncü bildirisinde Kaan Taşbaşı, 1990 sonrası Türkiye’de müzik endüstrisinin görüntü kültürü, diğer bir deyişle görüntü pazarına nasıl eklemlendiğini inceledi, Müzik endüstrisinin artık görüntü tüketimi için üretim yaptığını çeşitli örnekler ile açıkladı. Panelin son bildirisinde Ahmet Gürata, film müziği çalışmalarına Sadi Konuralp’ın akademik katkılarını tanıttı. Konuralp’ın üzerinde çalıştığı, ancak bitiremeden yaşamını yitirdiği “Film Müziği” konulu kitabından bazı bölümleri ilk kez akademik dinler kitle ile Gürata tanıştırdı. Konuralp’ın bu yarım kalan kitabında yer alan bazı bölümlerin başta Gece Yarısı Sineması dergisi olmak üzere, 25. Kare dergisi ile, Gazi Üniversitesi İletişim Fakültesi İletişim dergisi’nin 2. sayısında (1999) yayımladığını aktardı. Konuralp’ın film müziğinin işlevlerini hangi ölçütler ile değerlendirdiğini de irdeleyen Gürata, bildirisinde Konuralp’ın sinemada müzik kullanımı çalışmalarına yaptığı katkının önemini ortaya koydu.

Konuralp, çalışmasında film müziğinin işlevlerini şu şekilde sınıflandırmıştır:

-Seyirciyi konu içine sokmaya çalışır ve tempoyu sağlar (tecimsel işlev)

-Sinema dilini kendi varlığı ile daha da pekiştirir (sanatsal işlev)

-Filmi film yapar

Konuralp hazırladığı kitapta müzik notalarına ya da müziğin kendisini veremeyişine de değinmiştir. Bu konuda çalışmasına şu notu düşmüş bulunmaktadır: “Bu sebeple okuyucu kitapta sözü edilen örneklerin ya plaklarını bulup dinlemeli ya videolardan direkt filmi izlemeli, ya da hafızası güçlü biri ise sadece anımsamakla geçivermeli. Bu olanaklardan yoksun bir okuyucu için en son çare ise; bunları okumakla kalmaları, daha sonra bir olanak ellerine geçtiğinde kitabı anımsamalarıdır”. 

Bu panelde yer alan bildirilerin bir an önce yayımlanmasının hem Türkiye’de film ve televizyonda müzik kullanımını konusundaki az sayıdaki çalışmaya, hem de Sadi Konuralp’ın bu alandaki akademik çalışmalarının ilerletilmesine katkıda bulunacağını düşünüyorum.

Sadi Konuralp'in kitap notundan ve bildiri metninden yararlanma olanağı veren Ahmet Gürata'ya teşekkür ederim.